คติพจน์ท่านสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี

 คติพจน์ท่านสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) มี ๑๔ ประการ

“ จากหนังสือ สมเด็จโต (โดย อ.แฉล้ม โชติช่วง , อ.มนัส ยอขันธ์)

ประการที่๑. หลักการครองชีพมี๔ประการ

๑. มีความขยันหมั่นเพียร ในกิจการงานของตนที่มีหน้าที่อยู่

๒. รู้จักเก็บและรักษาทรัพย์สินที่หาได้ เก็บไว้ให้มั่นคงยืนยาว

๓. รู้จักคบเพื่อนที่ดีมีคุณธรรม ไว้เป็นเพื่อน

๔. รู้จักเลี้ยงชีฟให้เพียงพอเหมาะสม กับฐานะความเป็นอยู่ของตน

ประการที่๒. การคบหาเพื่อนมี๔ประการ

๑. เพื่อนต้องมีสัจจะต่อเพื่อน ซื่อสัตย์ซึ่งกันและกัน มีอะไรก็ช่วยเหลือกัน

๒. เพื่อนต้องมี ทมะ รู้จักใจซึ่งกันกัน รู้จักข่มใจตนเมื่อเวลาพูดจา

๓. เพื่อนต้องมี ขันติ รู้จักอดทนในสิ่งที่รู้เห็น

๔. เพื่อนต้องมี จาคะ รู้จักแบ่งปันสิ่งของๆตน แก่คนที่เราควรให้

ประการที่๓. เพื่อนที่ควรคบหามี๔ประการ

๑. เพื่อนที่มีอุปการคุณ ให้ความช่วยเหลือแอยู่เสมอ

๒. เพื่อนที่ร่วมสุข และเพื่อนร่วมทุกข์

๓. เพื่อนที่แนะนำในทางดี และมีประโยชน์แก่เราเท่าที่ควร

๔. เพื่อนที่มีความรักใคร่ และหวังดีช่วยเตือนสติอยู่เสมอ

ประการที่๔. เพื่อนที่ไม่ควรคบหาสมาคมมี๔ประการ

๑. เพื่อนที่ชอบหลอก และปลอกลอกเอาแต่ของเพื่อน

๒. เพื่อนที่ดีแต่พูด แต่ไม่ทำอะไรทั้งนั้น

๓. เพื่อนที่ประจบและพูดสอพลอ ไม่มีความจริงใจอยู่ในตัวเอง

๔. เพื่อนที่ชักชวนในทางไม่ดี เช่นเล่นการพนันหรือลักขโมยเขา

ประการที่๕. เพื่อนที่คิดปลอกลอกมี๔ประการ

๑. เพื่อนที่คิดเอาแต่ได้ฝ่ายเดียว ของตัวไม่ยอมให้ใคร

๒. เพื่อนที่จะให้ใครแต่น้อย แต่คิดเอาของเพื่อนให้มาก

๓. เมื่อเรามีภัยเพื่อนมักจะซ้ำเติม

๔. คบเพื่อนเพราะเห็นประโยชน์ของเพื่อน เพื่อจะเป็นของตัวในภายหลัง

ประการที่๖. ต้องมีกัลยาณธรรม ๕ ประการ

๑. มีเมตตา กรุณา เผื่อแผ่ให้ความสุข ช่วยปลดทุกข์ของผู้อื่นที่ควรจะช่วยได้

๒. หาเลี้ยงชีพด้วยสัมมาอาชีวะ ในทางที่ชอบ ทางที่ดีอยู่เป็นนิจ

๓. ควรสำรวมในกาม ไม่มักมากในกามนั้น

๔. มีความซื่อสัตย์ เป็นคนซื่อตรง มีสัจจะประพฤติแต่ความดี

๕. ต้องมีความสำรวม สติรอบคอบ ไม่พูดจาเลอะเลือน

ประการที่๗. ความสุขของมวลมนุษย์มี ๔ ประการ

๑. สุขเกิดแต่ความมีทรัพย์ เป็นทุนเดิมอยู่แล้ว

๒. สุขเกิดแก่การจ่ายทรัพย์ ซื้ออาหารบริโภค

๓. สุขแต่ครอบครัวดี ไม่มีปัญหาไม่มีหนี้สิน

๔. สุขแต่ประกอบการงานดี ไม่มีอุปสรรค

ประการที่๘. บิดามารดาที่ดีมีคุณสมบัติ ๕ ประการ

๑. ห้ามบุตรธิดาของตนกระทำความผิดชั่วช้า และดื่มของมึนเมา

๒. ให้บุตรธิดาของตนตั้งอยู่ในความดี

๓. ให้บุตรธิดาได้เล่าเรียนศึกษาหาความรู้ใส่ตนให้จบหลักสูตรความรู้

๔. หาภรรยาสามีให้บุตรชายหญิง เป็นที่สมควรเหมาะสมกัน

๕. มอบทรัพย์ให้บุตรธิดาในเวลาศึกษาเล่าเรียนเท่าควรตามฐานะ

ประการที่๙. อาจารย์ที่ดีมีคุณสมบัติ ๕ ประการ

๑. อาจารย์ที่ดีสอนและแนะนำในทางที่ดีมีประโยชน์

๒. อาจารย์ที่ดีได้สั่งสอนวิชาความรู้ดี

๓. อาจารย์ที่ดีย่อมไม่ปิดบังความรู้ตนที่จะสอนศิษย์

๔. อาจารย์ที่ดีย่อมยกย่องลูกศิษย์แก่คนทั่วไปที่เป็นคนดี

๕. อาจารย์ที่ดีต้องรักษาเกียรติให้เป็นที่เคารพแก่ศิษย์ทุกคน

ประการที่๑๐. ศิษย์ที่ดีย่อมมีคุณสมบัติ ๕ ประการ

๑. ลูกศิษย์ที่ดีต้องกตัญญูรู้คุณครูอาจารย์

๒. ลูกศิษย์ที่ดีอยู่โรงเรียนต้องรับใช้ครูอาจารย์

๓. ลูกศิษย์ที่ดีต้องเชื่อฟังคำสั่งสอนครูอาจารย์

๔. ลูกศิษย์ที่ดีย่อมมีวินัยปฏิบัติตามที่ครูอาจารย์สั่งสอน

๕. ลูกศิษย์ที่ดีต้องเล่าเรียนวิชาความรู้ขยันหมั่นเพียร

ประการที่๑๑. สามีที่ดีต้องมีคุณสมบัติ ๕ประการ

๑. สามีที่ดีต้องยกย่องภรรยาตนให้เหมือนตน

๒. สามีที่ดีไม่ดูถูกดูหมิ่นเหยียบหยามภรรยาของตนเอง

๓. สามีที่ดีไม่ประพฤติผิดร่วมใจกับเมียคนอื่น

๔. สามีที่ดีมอบความเป็นใหญ่ในบ้านให้ผู้ดูแลทั่วไป

๕. สามีที่ดีต้องให้เครื่องแต่งตัวตามฐานะ

ประการที่๑๒. ภรรยาที่ดีต้องมีคุณสมบัติ ๕ ประการ

๑. ภรรยาที่ดีต้องจัดการงานในบ้าน และดูแลบุตรธิดาให้เรียบร้อย

๒. ภรรยาที่ดีต้องสงเคราะห์คนข้างเคียงและญาติของสามี เช่น พ่อ แม่

๓. ภรรยาที่ดีไม่ประพฤตินอกใจสามี ต้องซื่อสัตย์และช่วยงานสามีบางอย่าง

๔. ภรรยาที่ดีต้องรักษาทรัพย์ที่สามีหามาให้ ต้องประหยัดใช้ในทางที่ควร

๕. ภรรยาที่ดีต้องขยันไม่เกียจคร้านในกิจการงานบ้านให้เรียบร้อย และดูแลบุตรธิดาให้อยู่ในโอวาทของเราตามควร

ประการที่๑๓. ลูกที่ดีย่อมมีคุณสมบัติ ๕ ประการ

๑. ลูกที่ดีต้องไม่ทิ้งพ่อแม่ ยามชราและป่วยไข้

๒. ลูกที่ดีต้องช่วยเหลือในกิจการงานของท่านบ้างเป็นนิจ

๓. ลูกที่ดีต้องรักษาดำรงวงศ์สกุลให้รุ่งเรืองสืบไป

๔. ลูกที่ดีต้องประพฤติตนให้เป็นที่พึ่งของพ่อแม่และครอบครัว

๕. ลูกที่ดีต้องมีความกตัญญูรู้คุณ เมื่อท่านล่วงไปแล้วทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ท่าน ตามความเหมาะสมของฐานะ

ประการที่๑๔. คำว่าสมบัติผู้ดีมี ๑๐ ประการ

๑. ผู้ดีย่อมเป็นคนเรียบร้อย พูดจาไพเราะใจดีด้วย

๒. ผู้ดีย่อมช่วยเหลือผู้อื่น และญาติที่ทุกข์ยาก ตามความพอดีของตน

๓. ผู้ดีย่อมไม่มีคำลามกอุจาดในที่ต่างๆ

๔. ผู้ดีย่อมมีกิริยาสุภาพ เป็นที่รักของคนทั่วไป

๕. ผู้ดีย่อมเป็นคนโอบอ้อมอารี ในพระพุทธศาสนาและคนทั่วไป

๖. ผู้ดีย่อมปฏิบัติการงานดี ไม่ประพฤติชั่ว

๗. ผู้ดีย่อมเป็นคนดีรักษาศักดิ์ศรี ไม่ใฝ่ต่ำในอบายมุข

๘. ผู้ดีย่อมไม่เห็นแก่ตัวฝ่ายเดียว ยอมเสียสละเพื่อส่วนรวมเสมอ

๙. ผู้ดีย่อมประพฤติดีไม่คิดชั่วผิดลูกภรรยา สามีใครให้มีราคิน

๑๐. ผู้ดีย่อมรักษาความสุจริตซื่อตรงต่อคนทั่วไป